Granty pracowników IFS
Analiza treściowa i strukturalna rękopisu „Dziennik Dominika” autorstwa Milady Součkovej na tle jej twórczości prozatorskiej
Kierownik: dr Kamila Woźniak
Konkurs: grant wewnętrzny, „Inicjatywa Doskonałości – Uczelnia Badawcza” (IDUB)
Okres realizacji: 01.03.2023 – 01.03.2024
Dyscyplina: literaturoznawstwo
Celem przeprowadzonych badań była analiza i interpretacja niepublikowanego dotąd rękopisu Milady Součkovej zatytułowanego Deník Dominika w kontekście charakterystycznych dla jej twórczości strategii narracyjnych związanych z pamięcią, autobiograficznością i tożsamością. Analiza miała na celu zweryfikowanie hipotezy o kontynuacyjnym charakterze rękopisu względem opublikowanej w 1944 roku powieści Hlava umělce. Badania przeprowadzono w oparciu o źródła zgromadzone w filii Archiwum Literatury Narodowej w Litomierzycach (Památník Národního Písemnictví). Na podstawie odczytanych fragmentów potwierdzono obecność motywów, poetyki i zagadnień typowych dla prozy Součkovej, m.in. refleksji nad formą powieści modernistycznej, autotematyzmu oraz pracy z pamięcią indywidualną i kulturową. Chociaż część rękopisu okazała się nieczytelna, możliwe było ustalenie z dużym prawdopodobieństwem jego powstania w latach 40., na co wskazują odniesienia w korespondencji autorki z Jindřichem Chalupeckim. Badanie pozwoliło zidentyfikować istotne związki między Deníkiem Dominika a pozostałą twórczością Součkovej, szczególnie w zakresie konstrukcji pamięci i wykorzystania mikro- i makrohistorii. Zastosowane kategorie analityczne – m.in. pamięć narracyjna, afektywna, kulturowa, teoria autobiografii oraz semiofory – okazały się trafne i umożliwiły pogłębioną interpretację tekstu. Wyniki badań posłużą jako punkt wyjścia do kolejnych projektów naukowych z zakresu badań nad pamięcią i literaturą modernistyczną. Realizacja działania umożliwiła nie tylko zgromadzenie i wstępne opracowanie cennego materiału archiwalnego, ale również znacząco przyczyniła się do rozwoju warsztatu badawczego wnioskodawczyni. Opracowanie rękopisu pozwoliło zaproponować nowe kierunki interpretacyjne w ramach interdyscyplinarnego podejścia do literatury, łączącego metodologie memory studies, narratologii i teorii autobiografii. Projekt stworzył również podstawy do przyszłego włączenia analizowanego materiału w dydaktykę akademicką oraz planowanie dalszych działań naukowych.
Chorwacka i serbska literatura dla dzieci i młodzieży w Polsce w latach 1945-1989
Kierownik: dr Magdalena Ślawska
Konkurs: NCN Miniatura 7
Okres realizacji: 08.08.2023– 07.08.2024
Dyscyplina: literaturoznawstwo
Celem projektu było zbadanie obecności chorwackiej i serbskiej literatury dla dzieci i młodzieży w Polsce w latach 1945–1989, oszacowanie rozmiaru produkcji przekładowej z języka serbsko-chorwackiego oraz ustalenie chronologii wydawniczej. Działanie naukowe zrealizowane zostało w trzech etapach. W ramach pierwszego przeprowadzono kwerendy w Bibliotece Narodowej i Muzeum Książki Dziecięcej w Warszawie, Bibliotece Narodowej Serbii (Narodna Biblioteka Srbije) oraz Bibliotece Narodowej i Uniwersyteckiej w Zagrzebiu (Nacionalna i sveučilišna knjižnica u Zagrebu). Zrealizowanie tego zadania pozwoliło opracować zestawienia bibliograficzne obejmujące utwory przełożone z języka serbsko-chorwackiego (zarówno wydania książkowe, jak i teksty opublikowane na łamach „Świerszczyka”, „Płomyka” i „Płomyczka”). W trakcie badań ujawniono, że w badanym okresie w polskiej literaturze naukowej oraz krytyce literackiej powszechnie stosowano termin „literatura jugosłowiańska”. Używano go w odniesieniu do utworów dla najmłodszych autorstwa pisarzy chorwackich, słoweńskich, serbskich, bośniackich, macedońskich oraz czarnogórskich. Koncepcja wspólnej literatury dominowała również na gruncie jugosłowiańskim i była jednym z elementów szerszego projektu politycznego utworzenia jugosłowiańskiej tożsamości i kultury. Z tego też względu poszerzono zakres eksploracji o przekłady z języka słoweńskiego i macedońskiego oraz uzupełniono zestawienia bibliograficznie o przekłady z tych języków. W drugim etapie realizacji zadania badawczego opracowane zestawienie bibliograficzne przekładów książek zostało przeanalizowane przez pryzmat wiedzy o rynku wydawniczym w Polsce w latach 1945–1989 oraz wiedzy na temat polsko-jugosłowiańskiej współpracy kulturalnej. Ustalono, jakie zmiany o charakterze ilościowym i jakościowym dokonały się w obrębie repertuaru przekładów w poszczególnych okresach. Wyniki uzyskane w ramach zrealizowanego działania naukowego zostały zaprezentowane w artykule Jugosłowiańskie książki dla dzieci i młodzieży w Polsce Ludowej. Rozpoznania wstępne, „Slavistična revija” 2024, vol. 72, nr 3, s. 255–272
Czeskim śladem Henryka Sienkiewicza
Kierownik: dr Magdalena Matkowska-Jerzyk
Konkurs: Stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rok 2023
Okres realizacji: rok kalendarzowy 2023
Dyscyplina: językoznawstwo, kulturoznawstwo
Projekt badawczy Czeskim śladem Henryka Sienkiewicza, zrealizowany w ramach stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rok 2023, dotyczył recepcji twórczości Henryka Sienkiewicza w Czechach i Czechosłowacji. Badania, prowadzone we współpracy z Czeską Akademią Nauk, koncentrowały się na analizie obecności dzieł polskiego noblisty w czeskiej przestrzeni kulturowej, edukacyjnej i medialnej od końca XIX wieku po współczesność. Efektem projektu był scenariusz filmu dokumentalnego ukazującego złożony fenomen obecności Sienkiewicza w kulturze czeskiej – zarówno jako pisarza, jak i symbolicznej figury literackiej funkcjonującej w czeskiej świadomości zbiorowej.
Fauna i flora w antroponimii zachodniosłowiańskiej (na materiale języka polskiego, czeskiego i słowackiego)
Kierownik: dr Agnieszka Kołodziej
Konkurs: grant wewnętrzny, „Inicjatywa Doskonałości – Uczelnia Badawcza” (IDUB)
Okres realizacji: 1.03.2022-30.06.2025
Dyscyplina: językoznawstwo
Projekt obejmuje przeprowadzenie badań z zakresu antroponimii zachodniosłowiańskiej oraz przygotowanie do druku książki prezentującej pozyskany materiał badawczy, jak również wnioski płynące z jego analizy. Interdyscyplinarny charakter onomastyki, która dla niniejszego projektu jest dziedziną wiodącą, pozwala na wieloaspektowe penetracje planu onimicznego, co z kolei czyni go przedmiotem badań godnym uwagi nie tylko przedstawicieli dziedziny nauk humanistycznych, w tym ujęciu przede wszystkim językoznawców oraz historyków, ale i badaczy reprezentujących inne dziedziny, np. dziedzinę nauk społecznych, nauk ścisłych i przyrodniczych. Wybór składowych tematu w postaci nazw apelatywnych ze świata roślin i zwierząt oraz nazw własnych reprezentowanych przez różne kategorie antroponimiczne z jednej strony ukazuje interakcje, z drugiej zaś polaryzacje dwóch, przeciwstawnej natury, składników płaszczyzny językowej – apelatywów i propriów. Wspomniane interakcje i polaryzacje widoczne są w przenikających się procesach apelatywizacji nazw własnych i onimizacji nazw pospolitych. Obranie do analizy materiału badawczego pochodzącego z wybranych języków zachodniosłowiańskich (polskiego, czeskiego i słowackiego) wydaje się jak najbardziej zasadne, bowiem w literaturze przedmiotu brak prac o charakterze porównawczym, poświęconych różnym typom nazw osobowych, których podstawami nazwotwórczymi stały się nazwy pospolite roślin i zwierząt, ponadto zagadnienie to do tej pory nie doczekało się obszernej analizy. Badaniom realizowanym w ramach grantu zostaną poddane wszystkie kategorie antroponimiczne, tzn. nie tylko najczęściej eksplorowane imiona, nazwiska czy też przezwiska, ale również pozostałe typy nazw osobowych, tj. przydomki, pseudonimy, nicki internetowe, etnonimy, nazwy dynastyczne, heraldyczne. Warto tu zasygnalizować, że wymienione powyżej typy antroponimów obecne są w dwóch sferach języka: oficjalnej, kodyfikowanej urzędowo, i nieoficjalnej, co z kolei determinuje obrane metody badawcze. Przeważająca część analizowanego materiału zostanie wyekscerpowana ze słowników onomastycznych oraz innych opracowań naukowych, z rejestrów „PESEL” i im podobnych, dostępnych na stronach ministerialnych, stron związanych z mediami społecznościowymi, pozostała część pozyskana zostanie za pomocą metody ankietowej. Zaproponowane szczegółowe klasyfikacje źródeł motywacji (w obszarze świata fauny i flory) dla wspomnianych typów nazw osobowych będą bazować na podstawowej systematyce organizmów, uwzględniając taksonomię roślin i zwierząt. Kolejny etap badań skierowany będzie na opis struktury analizowanych onimów, repertuar wykładników formalnych oraz procesy słowotwórcze, za pomocą których są one tworzone. Uwzględnienie czynnika socjologicznego, przede wszystkim przy opisie nieoficjalnych, a co za tym idzie niestabilnych pod względem prawnym antroponimów, pozwoli na wskazanie pewnych preferencji respondentów należących do różnych grup wiekowych, generacji, posiadających różne wykształcenie, płeć, pewne typy nazw osobowych ukaże jako jednostki posiadające moc konotacyjną, jako nośniki wartościowania. Z kolei konfrontacja dostępnych rejestrów antroponimów (w tym przypadku przede wszystkim oficjalnych), przy wykorzystaniu metod statystycznych, pozwoli na nakreślenie zmian zachodzących w nazewnictwie osobowym na przestrzeni lat, tendencji w nim obecnych, pewnych mód, jak również będzie pomocne przy wskazaniu czynników pozajęzykowych wpływających na różne typy antroponimów.
Język współczesnych przekładów literatury światowej na etnolekt górnoś!ąski. Rekonesans ortograficzny, fonologiczny i fleksyjny
Kierownik: dr hab. prof. UWr Henryk Jaroszewicz
Konkurs: grant wewnętrzny, „Inicjatywa Doskonałości – Uczelnia Badawcza” (IDUB)
Okres realizacji: 01.01.2023-31.12.2025
Dyscyplina: językoznawstwo
Celem zadania badawczego jest scharakteryzowanie warstwy ortograficznej oraz fonologiczno-morfologicznej współczesnych przekładów literatury światowej na etnolekt górnośląski. Stan badań nad obecnym kształtem literackiej odmiany etnolektu śląskiego jest niezadowalający. Nieliczne, istniejące opracowania naukowe mają zwykle charakter przeglądowy, opierają się na analizie warstwy ortograficznej, incydentalnie gramatycznej niewielkiego i niejednorodnego korpusu górnośląskich tekstów. Planowanym obiektem badania stanie się zdigitalizowany, liczący 670 tys. słowoform korpus językowy, na który złożą się teksty wybranych dziesięciu górnośląskich przekładów literatury światowej, m.in. Mały Princ A.de Saint Exupery’ego, Hobit J.R.R.Tolkiena, Wiyrsze i śpiywki R.Burnsa, Aforyzmy F.Kafki. Prōmyjtos przibity Ajschylosa. Korpus zostanie przeanalizowane przez oprogramowanie AntConc pod kątem realizacji trzydziestu wybranych cech ortograficzno-gramatycznych. Wykonanie zadania badawczego pozwoli doprecyzować przygotowywany wniosek o grant zewnętrzny „Język współczesnej odmiany literackiej etnolektu górnośląskiego. Cechy ortograficzne, gramatyczne, leksykalne”, w którym badany korpus zostanie rozbudowany o górnośląskie oryginalne dzieła literackie, analizowane warstwy językowe o warstwę składniową, a liczba badanych cech zwiększona będzie do ok. sześćdziesięciu.
Między pamięcią a zapomnieniem. Czeskie i występujące w czeskim przekładzie niemieckie świadectwa literackie dotyczące powstania praskiego 1945 r.
Kierownik: dr Kamila Woźniak
Konkurs: NCN Miniatura 6
Okres realizacji: 01.06.2022 – 01.06.2023
Dyscyplina: literaturoznawstwo
Celem zrealizowanego działania naukowego były badania nad literackimi reprezentacjami powstania praskiego (5–9 maja 1945 roku), przeprowadzone w oparciu o zbiory Biblioteki Narodowej Republiki Czeskiej w Pradze. Projekt koncentrował się na analizie tekstów autorów czeskich oraz niemieckich, przetłumaczonych na język czeski, podejmujących tematykę tego kluczowego, a w Polsce wciąż mało znanego wydarzenia historycznego. Powstanie praskie, będące symbolicznym i dramatycznym zwieńczeniem wielowiekowej koegzystencji Czechów i Niemców, znalazło odzwierciedlenie w literaturze poprzez różnorodne strategie narracyjne, zależne od kontekstu politycznego, ideologicznego i osobistych doświadczeń pisarskich. W toku badań zidentyfikowano szereg nieznanych wcześniej utworów literackich, co umożliwiło poszerzenie korpusu tekstów i otworzyło nowe perspektywy interpretacyjne. Szczególne znaczenie miały motywy autobiograficzne oraz sposób ukazywania zaangażowania autorów – zarówno czynnego, jak i biernego – w wydarzenia maja 1945 roku. Analiza ujawniła także stałe struktury narracyjne i archetypy, takie jak heroizacja, deheroizacja czy przeciwstawienie patriotyzmu i kolaboracji. Badania uwzględniły również szerokie konteksty pozaliterackie: historyczne, narodowościowe, społeczne, filozoficzne i religijne, co pozwoliło na pogłębione zrozumienie procesów kształtujących pamięć zbiorową. Efektem przeprowadzonych działań jest opracowanie nowego pola badawczego w czesko-polskim obiegu akademickim oraz stworzenie podstaw do dalszych analiz porównawczych. Projekt ma charakter pionierski i może przyczynić się do przełamania stereotypów dotyczących rzekomej bierności Czechów podczas II wojny światowej, wzbogacając zarazem dydaktykę literaturoznawczą i badania nad pamięcią kulturową w Europie Środkowej.
Nazwy herbat i herbaciarni: perspektywa językowo-wizualna (na materiale języka czeskiego i polskiego)
Kierownik: dr Agnieszka Kołodziej
Konkurs: NCN Miniatura 7
Okres realizacji: 4.09.2023-5.09.2025
Dyscyplina: językoznawstwo
Celem niniejszego projektu było przeprowadzenie badań z zakresu nazewnictwa herbat i herbaciarni zlokalizowanych na terenie Pragi i Wrocławia wraz z opisem designu nośników tego typu onimów (szyldów i opakowań na herbaty). Badania miały charakter interdyscyplinarny. Eksploracje natury lingwistycznej, skupiające się na semantyczno-motywacyjnej i formalnej płaszczyźnie chrematonimów, poszerzono o aspekt projektowy, komunikacyjny, kulturowy i marketingowy. Przyjęcie tak szerokiej perspektywy badawczej determinowane było przede wszystkim widocznym od kilku dekad w naukach humanistycznych i społecznych zwrotem ku przedmiotom, któremu wiele uwagi w swoich pracach poświęcili m.in. Marek Krajewski, Bjørnar Olsen, Jean Baudrillard, Deyan Sudjic, Janusz Barański. Materiał zebrany został za pomocą metod terenowej, ankietowej, które zostały dopełnione metodą wywiadu. W rezultacie odbytych kwerend pozyskano korpus chrematonimiczny w postaci 1041 nazw własnych (35 nazw herbaciarni i 1006 nazw herbat). Przeprowadzone badania pozwoliły na sprawdzenia, co „mówią” przedmiotowe onimy, w jaki sposób „komunikują” one z odbiorcami, w interesującym mnie przypadku przede wszystkim z osobami odwiedzającymi herbaciarnie oraz spożywającymi ten popularnym napój z liści herbaty. Przy rozpatrywaniu aspektu projektowego i komunikacyjnego bazowałam na podstawowych zasadach neurodesignu (kolor, kontrast, uproszczenie, centralizacja, multisensoryczność), jak również zasadach designu wskazanych przez Dietera Ramsa (1. innowacyjność, 2. użyteczność, 3. estetyczność, 4. zrozumiałość, 5. dyskretność formy, 6. uczciwość społeczna, 7. ponadczasowość, 8. perfekcyjność, 9. ekologiczność, 10. antydesignerstwo), uzupełniając tę perspektywę badawczą o aspekt pragmatyczny, ujawniający się w funkcjach przedmiotów zdefiniowanych przez Victora Papanka (potrzeba, metoda, użytkowość, kontekst, skojarzenia i estetyka). Wydaje się, że przeważająca część opakowań na herbaty zaprojektowana została zgodnie z podstawowymi zasadami neurodesignu, takimi jak: kolor, kontrast, uproszczenie, centralizacja, multisensoryczność. Także większość szyldów, jak i opakowań uznać należy za przedmioty spełniające funkcje wskazane przez V. Papanka, ze szczególnym uwzględnieniem użytkowości, skojarzenia i estetyki. Do najrzadziej wskazywanych przez respondentów czeskich cech wyróżniających analizowane szyldy/logo należą innowacyjność, antydesign oraz ponadczasowość, natomiast wśród polskich była to ekologiczność. Zarówno czeskie, jak i polskie szyldy/logo cechuje podobny dobór motywacji semantycznych i struktur nazw. Przeanalizowany materiał ukazał, że nazewnictwo herbaciarni, sklepów z herbatą i samych herbat jest tematem bardzo wdzięcznym do analizy językowej, komunikacyjnej, wizualnej. Oprócz licznych podobieństw w kreowaniu chrematonimów marketingowych, wykorzystywaniu podobnych modeli nazewniczych przez Cechów i Polaków, można dostrzec też pewne różnice. Czeskich nazw herbat jest zdecydowanie mniej niż polskich, są to albo tłumaczenia z języka chińskiego, japońskiego, albo nazwy, które denotują odmianę herbaty, miejsce pochodzenia, uprawy, ewentualnie jej składnik lub nawiązują do związanej z nią legendy. Ta oszczędność słowa może być potwierdzeniem tego, że dla zdecydowanej większość właścicieli/pracowników czeskich herbaciarni i sklepów z herbatą liczą się walory herbaty, doznania płynące z jej spożycia, a sama nazwa stanowi jedynie dopełnienie. Nazewnictwo polskie z kolei cechuje zdecydowanie większa pomysłowość, tworzenie serii nazewniczych, wykorzystywanie tworzywa artystycznego w postaci nazw dzieł literackich, muzycznych, filmowych, które nie pojawiają się w materiale czeskim. W obu omawianych przestrzeniach językowych zdecydowanie częściej odnotowywane są nominacje w języku rodzinnym, czeskim lub polskim, w mniejszości są to onimy pochodzące z języków obcych, głównie z języka angielskiego. Kreatorzy nazw herbaciarni/sklepów z herbatą, głównie reprezentujący starsze pokolenie, to tradycjonaliści ceniący prostotę, minimalizm, wykorzystujący swoją wiedzę, posługujący się obrazami–symbolami, młodsza generacja zdecydowanie częściej operuje motywami związanymi z naturą lub rezygnuje z obrazu na rzecz słowa.
Obrazy „psychopatów” w twórczości Fiodora Dostojewskiego
Kierownik: dr Marcin Maksymilian Borowski
Konkurs: NCN Miniatura 8
Okres realizacji: sierpień 2024 – sierpień 2025
Dyscyplina: literaturoznawstwo
Celem planowanego działania naukowego jest sformułowanie wstępnych ustaleń dotyczących kierunków literackich analiz bohaterów określanych przez badaczy twórczości Fiodora Dostojewskiego mianem „psychopatów”. Jest to równocześnie próba transdyscyplinarnego zestawienia psychopatii w rozumieniu historycznym z potrzebą przebadania tego zjawiska w kontekście współczesnego dyskursu medykalizującego w psychologii i psychiatrii oraz włączania „medical humanities” do badań nad literaturą piękną. Efektem badań prowadzonych w ramach grantu NCN MINIATURA 8 ma być interpretacja obrazów „psychopatów” Dostojewskiego we współczesnym kontekście psychopatologicznym i propozycja całkowicie nowego ich odczytania, co też potencjalnie może prowadzić do zupełnie nowego interpretowania wydźwięku filozoficzno-religijnego niektórych powieści.
Polska literatura dla dzieci i młodzieży w Chorwacji i Serbii w latach 1945-2022. Rekonesans
Kierownik: dr Magdalena Ślawska
Konkurs: grant wewnętrzny, „Inicjatywa Doskonałości – Uczelnia Badawcza” (IDUB)
Okres realizacji: 01.03.2023– 31.08.2025
Dyscyplina: literaturoznawstwo
Celem projektu było zdobycie nowej wiedzy na temat obecności polskiej literatury dla dzieci i młodzieży w Chorwacji i Serbii w latach 1945–2022. Było to pierwsze badanie podstawowe ukierunkowane na obecność i recepcję polsko-chorwackich oraz polsko-serbskich przekładów literatury dziecięcej, w którym wykorzystana została metodologia oparta na interdyscyplinarnych narzędziach z zakresu teorii literatury, kulturoznawstwa oraz teorii przekładu. Działania zrealizowane zostały w formie kwerend bibliotecznych w Zagrzebiu i Belgradzie. W ich efekcie opracowane zostało pełne zestawienie bibliograficzne obejmujące wydania polskich książek dla dzieci i młodzieży w socjalistycznej Jugosławii, a po jej rozpadzie w Chorwacji i Serbii. Zestawienie to zostało następnie zinterpretowane przez pryzmat wiedzy o rynku książki w trzech krajach. Zbadano, jak kształtował się repertuar przekładów i jakie zmiany o charakterze ilościowym i jakościowym dokonały się w jego obrębie. Poddano oglądowi mechanizmy selekcji utworów – motywacje wydawców, podejmowane przez nich decyzje oraz konsekwencje ich wyborów. Wyniki badań zaprezentowane zostały w formie wystąpień konferencyjnych oraz opublikowane w czterech artykułach naukowych: Chorwaccy i serbscy wydawcy polskich książek dla dzieci i młodzieży w latach 1991-2022; Polska książka dla dzieci i młodzieży w Serbii po roku 1991. Kilka uwag na temat kanonu i roli tłumaczy; Хумор у превођењу књижевности за децу (на примеру збирке прича Гжегожа Каздепкеа Касперијада. Приче за мангупе и оне друге); Polska książka dla dzieci i młodzieży w socjalistycznej Jugosławii.
Strategie kształtowania wizerunku czeskiej literatury dziecięcej i młodzieżowej w Polsce (1945-2022)
Kierownik: dr Dorota Żygadło-Czopnik
Konkurs: grant wewnętrzny, „Inicjatywa Doskonałości – Uczelnia Badawcza” (IDUB)
Okres realizacji: 2023-2025
Dyscyplina: literaturoznawstwo
Celem projektu jest interdyscyplinarna analiza sposobów obecności i reprezentacji czeskiej literatury dziecięcej i młodzieżowej w Polsce w latach 1945–2022, ze szczególnym uwzględnieniem roli polskich wydawców jako pośredników kulturowych. Projekt koncentruje się na strategiach wyboru tytułów do przekładu, ich społeczno-kulturowych uwarunkowaniach oraz na tym, jak decyzje wydawnicze wpływały na kształtowanie obrazu czeskiej literatury dla młodych odbiorców w Polsce. Integralną częścią badań jest przygotowanie pierwszego w Polsce, syntetycznego i komentowanego zestawienia bibliograficznego przekładów czeskiej literatury dziecięcej i młodzieżowej, opublikowanych w latach 1945–2022. Bibliografia ta powstanie na podstawie kwerend w polskich i czeskich bibliotekach oraz archiwach, i zawierać będzie m.in. informacje o źródłach, kontekstach wydawniczych, dostępnych recenzjach i opracowaniach krytycznych. Projekt ma charakter pilotażowy i stanowi kontynuację wcześniejszych badań autorki w zakresie recepcji literatury czeskiej w Polsce. Wpisuje się w priorytety programu „Inicjatywa Doskonałości – Uczelnia Badawcza” oraz przygotowuje podłoże pod projekt finansowany ze środków Narodowego Centrum Nauki (konkurs OPUS). Badania prowadzone są na Uniwersytecie Wrocławskim. Ich rezultaty zostaną zaprezentowane w publikacjach naukowych oraz wystąpieniach konferencyjnych.
Tożsamość kulturowa narodów Północnego Kaukazu (na przykładzie twórczości Alisy Ganijewej)
Kierownik: dr Joanna Kula
Konkurs: grant wewnętrzny, „Inicjatywa Doskonałości – Uczelnia Badawcza” (IDUB)
Okres realizacji: 1.03.2023-31.12.2025
Dyscyplina: literaturoznawstwo
Celem badań wstępnych jest sformułowanie bazowych ustaleń dotyczących obrazu mieszkańców Kaukazu we współczesnej literaturze rosyjskiej na podstawie analizy twórczości Alisy Ganijewej. Podstawowy materiał badawczy stanowią powieści i eseje (szkice literackie) oraz wypowiedzi pozaliterackie autorki. Ze względu na specyfikę regionu, który opisuje Ganijewa, w badaniach uwzględnione zostaną różne teorie literatury stosowane jako współczesne metody literaturoznawcze: kontekst women’s studies, badania kulturowe i postkolonialne. Założenia projektu skoncentrowane są na warstwie językowej materiału źródłowego, w której odzwierciedlone są aktualne zjawiska kulturowe i kwestie tożsamości jednostki wobec zachodzących zmian społecznych. Efektem czynności badawczych ma być odpowiedź na pytanie, co dziś tworzy kaukaską tożsamość kulturową: wierność lokalnej tradycji, przynależność klanowa, wspólnota narodowa, religia, świadomość obywatelska, postradziecka nostalgia czy kompleks postkolonialny. Szczególnie istotne jest, jak przedstawia to Awarka wychowana w kulturze rosyjskiej.
Zagadnienia językowe związane z fenomenem powstania (i koncepcji) zakładów Tomáša Bati oraz działalności tej firmy w Czechosłowacji i Czechach
Kierownik: dr Magdalena Matkowska-Jerzyk
Konkurs: NCN Miniatura 6
Okres realizacji: czerwiec 2022– czerwiec 2023
Dyscyplina: językoznawstwo
Celem działania naukowego realizowanego w ramach konkursu Miniatura 6 było zainicjowanie badań lingwistycznych nad fenomenem zakładów Tomáša Bati poprzez zebranie materiału źródłowego i bibliograficznego w miejscowości Zlín (Republika Czeska), gdzie Bat’a w 1894 roku rozpoczął działalność. Projekt koncentrował się na eksploracji językowych aspektów działalności firmy Baťa oraz dokumentacji tekstów powiązanych z funkcjonowaniem przedsiębiorstwa, takich jak zapiski Tomáša i Antonína Bati, hasła, cytaty, slogany i dokumenty firmowe. Projekt stworzył podwaliny pod analizę dotyczącą swoistego „języka Bati” i elementów tej spuścizny językowej – wciąż żywej we współczesnym dyskursie. Realizacja zadania umożliwiła także kwerendy archiwalne oraz wstępne rozpoznanie materiału tekstowego, które zostanie wykorzystane w kolejnych projektach badawczych poświęconych językowi korporacyjnemu i kulturowemu dziedzictwu czeskiego przemysłowca.
